Legionella w instalacjach – ryzyko w obiektach i działania profilaktyczne.

Legionella to bakteria, która może rozwijać się w instalacjach wodnych budynków.

Problem pojawia się szczególnie tam, gdzie:

• woda przez długi czas stoi,
• temperatura sprzyja namnażaniu bakterii,
• w instalacji występuje osad lub biofilm,
• rzadko korzysta się z części punktów poboru,
• urządzenia wytwarzają aerozol wodny.

Z punktu widzenia BHP i zarządzania obiektem nie wystarczy więc sprawdzić, czy z kranu płynie ciepła woda.

Trzeba również zwrócić uwagę na sposób eksploatacji całej instalacji.

Najważniejsza zasada jest prosta:

Legionelli najlepiej zapobiegać przez właściwą temperaturę wody, regularny przepływ, czystą instalację i odpowiednią kontrolę.

Co to jest Legionella?

Legionella to rodzaj bakterii występujących w środowisku wodnym.

Problem dla ludzi pojawia się wtedy, gdy bakterie namnożą się w instalacji lub urządzeniu i przedostaną do powietrza razem z drobnymi kroplami wody.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterie, a nie przez zwykłe wypicie wody.

Źródłem aerozolu mogą być między innymi:

• prysznice,
• deszczownice,
• jacuzzi,
• wanny z hydromasażem,
• fontanny,
• nawilżacze,
• niektóre instalacje chłodnicze,
• inne urządzenia rozpylające wodę.

Gdzie Legionella może występować?

Ryzyko dotyczy przede wszystkim rozbudowanych instalacji wodnych.

Szczególną uwagę warto zwrócić na:

• hotele,
• pensjonaty,
• szpitale,
• domy opieki,
• obiekty sportowe,
• hale z szatniami i prysznicami,
• zakłady przemysłowe posiadające zaplecze sanitarne,
• obiekty sezonowe,
• budynki z rzadko używanymi punktami poboru wody,
• wieże chłodnicze i skraplacze wyparne.

NIZP PZH wskazuje jako potencjalne źródła m.in. instalacje ciepłej i zimnej wody, zbiorniki ciepłej wody, prysznice, wanny z hydromasażem, fontanny, nawilżacze oraz wieże chłodnicze.

Jakie warunki sprzyjają Legionelli?

Najważniejszym problemem jest połączenie odpowiedniej temperatury z zaleganiem wody.

Rozwojowi bakterii sprzyjają:

• temperatura wody w zakresie około 25–45°C,
• stagnacja wody,
• tzw. martwe odcinki instalacji,
• niesprawna cyrkulacja,
• osady,
• kamień,
• korozja,
• biofilm,
• niewłaściwa konserwacja instalacji.

Dlatego problem często pojawia się po dłuższej przerwie w użytkowaniu budynku.

Przykładem może być:

• zamknięty hotel,
• nieużywana część biurowca,
• zaplecze sanitarne wyłączone na kilka miesięcy,
• rzadko wykorzystywany prysznic,
• budynek po remoncie.

Stagnacja wody – jeden z największych problemów

Jeżeli woda przez długi czas nie przepływa przez część instalacji, tworzą się dobre warunki do rozwoju mikroorganizmów.

Dlatego warto wiedzieć:

• które krany są używane rzadko,
• które prysznice są sezonowo wyłączane,
• czy istnieją nieużywane odcinki instalacji,
• czy cyrkulacja działa prawidłowo,
• czy po długiej przerwie wykonano odpowiednie czynności przed ponownym otwarciem obiektu.

Po dłuższym przestoju nie powinno się po prostu otworzyć drzwi budynku i od razu dopuścić wszystkich urządzeń wodnych do normalnego użytkowania.

Temperatura wody ma znaczenie

Jednym z podstawowych sposobów ograniczania rozwoju Legionelli jest właściwe zarządzanie temperaturą.

Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. wskazuje, że temperatura ciepłej wody użytkowej powinna wynosić:

• co najmniej 55°C w punkcie czerpalnym,
• co najmniej 60°C na wypływie z urządzenia przygotowującego ciepłą wodę.

Jednocześnie trzeba pamiętać o ryzyku poparzenia.

W obiektach, w których stosuje się termostatyczne zawory mieszające, zabezpieczenie użytkownika przed poparzeniem nie może prowadzić do stworzenia w całej instalacji warunków sprzyjających rozwojowi bakterii.

Nowe przepisy od 2026 roku – ważna zmiana

W 2026 r. zmieniły się polskie przepisy dotyczące bezpieczeństwa wody.

Od 21 maja 2026 r. obowiązują nowe rozwiązania ustawowe, a od 24 czerwca 2026 r. nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Przepisy wprowadziły większy nacisk na ocenę ryzyka wewnętrznych systemów wodociągowych.

Za obiekt priorytetowy uznawany jest niemieszkalny obiekt, w którym więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą.

Nie oznacza to jednak, że każdy taki budynek automatycznie ma identyczny zakres badań Legionelli.

Monitoring Legionelli dotyczy określonych obiektów priorytetowych, w szczególności:

• szpitali i innych obiektów całodobowej opieki zdrowotnej,
• hoteli,
• moteli,
• pensjonatów,
• ośrodków wypoczynkowych,
• kempingów,
• zakładów karnych i aresztów,
• domów rencistów,
• budynków użyteczności publicznej, w których instalacja lub urządzenia wytwarzają aerozol wodny.

To bardzo ważna zmiana dla właścicieli i zarządców obiektów.

Czy każdy zakład pracy musi badać Legionellę?

Nie.

Nie można powiedzieć, że każda firma, biuro lub magazyn ma obowiązek regularnego wykonywania badań Legionelli tylko dlatego, że posiada instalację ciepłej wody.

Zakres obowiązków zależy między innymi od:

• rodzaju obiektu,
• sposobu korzystania z instalacji,
• liczby użytkowników,
• występowania urządzeń wytwarzających aerozol,
• wyniku oceny ryzyka.

Niezależnie od formalnego obowiązku badań zarządca powinien jednak dbać o prawidłową eksploatację instalacji.

Jak zapobiegać Legionelli?

Profilaktyka nie musi być skomplikowana.

Najważniejsze działania to:

1. Kontrola temperatury

Regularnie sprawdzaj temperaturę ciepłej i zimnej wody w wybranych punktach instalacji.

2. Unikanie stagnacji

Nie dopuszczaj do wielotygodniowego zalegania wody w rzadko używanych odcinkach.

3. Regularne przepłukiwanie

Rzadko używane punkty poboru powinny być odpowiednio eksploatowane zgodnie z przyjętym planem zarządzania instalacją.

4. Czyszczenie pryszniców

Słuchawki i węże prysznicowe mogą gromadzić kamień, osady i biofilm.

Trzeba je regularnie:

• kontrolować,
• czyścić,
• odkamieniać,
• w razie potrzeby dezynfekować lub wymieniać.

5. Kontrola instalacji

Należy sprawdzać:

• zbiorniki,
• podgrzewacze,
• instalację cyrkulacyjną,
• martwe odcinki,
• rzadko używane punkty poboru.

6. Dokumentowanie działań

Warto prowadzić zapisy dotyczące:

• temperatur,
• przeglądów,
• czyszczenia,
• dezynfekcji,
• badań laboratoryjnych,
• działań naprawczych.

Co zrobić po dłuższym przestoju budynku?

Dłuższy przestój zwiększa ryzyko stagnacji.

Dotyczy to szczególnie:

• obiektów sezonowych,
• hoteli,
• szkół,
• części biurowców,
• zapleczy sanitarnych,
• pryszniców używanych tylko okresowo.

Przed ponownym uruchomieniem należy ocenić stan instalacji i przeprowadzić działania odpowiednie do poziomu ryzyka.

NIZP PZH i GIS zwracają uwagę na konieczność kontroli temperatur, przepłukania instalacji, sprawdzenia urządzeń i – tam gdzie jest to uzasadnione – wykonania badań wody przed ponownym pełnym użytkowaniem.

Co zrobić, gdy wynik badania jest zły?

Nowe przepisy z 2026 r. określają sposób postępowania zależnie od liczby bakterii Legionella.

Przykładowo przy wysokim poziomie zanieczyszczenia należy między innymi:

• wyłączyć z użytkowania prysznice i inne urządzenia wytwarzające aerozol,
• przeprowadzić działania ograniczające ryzyko,
• wykonać czyszczenie i dezynfekcję instalacji,
• ograniczyć stagnację wody,
• wykonać badanie kontrolne.

Przy bardzo wysokim poziomie działania trzeba podejmować natychmiast.

Właściciel lub zarządca obiektu nie powinien samodzielnie ignorować wyniku tylko dlatego, że woda wygląda i pachnie normalnie.

Czy można zarazić się Legionellą pijąc wodę?

Najważniejszą drogą zakażenia jest wdychanie aerozolu wodnego.

Dlatego szczególnie istotne są urządzenia rozpylające wodę.

Ryzyko może wystąpić np. podczas:

• korzystania z prysznica,
• hydromasażu,
• przebywania przy fontannie,
• pracy przy niektórych instalacjach technologicznych,
• kontaktu z aerozolem z wież chłodniczych.

Checklista BHP – Legionella w obiekcie

Sprawdź:

• Czy znasz schemat instalacji wodnej?
• Czy zidentyfikowano rzadko używane punkty?
• Czy instalacja cyrkulacyjna działa prawidłowo?
• Czy kontrolowana jest temperatura ciepłej wody?
• Czy kontrolowana jest temperatura zimnej wody?
• Czy prysznice są regularnie czyszczone?
• Czy występują martwe odcinki instalacji?
• Czy po dłuższym przestoju instalacja została sprawdzona?
• Czy w obiekcie znajdują się urządzenia tworzące aerozol wodny?
• Czy oceniono ryzyko występowania Legionelli?
• Czy obiekt podlega obowiązkowemu monitoringowi?
• Czy badania wykonuje właściwe laboratorium?
• Czy wyniki są dokumentowane?
• Czy ustalono sposób działania po nieprawidłowym wyniku?

Najczęstsze błędy

Zbyt niska temperatura ciepłej wody

Obniżanie temperatury wyłącznie w celu oszczędności energii może tworzyć warunki sprzyjające namnażaniu bakterii.

Nieużywane prysznice

Prysznic w szatni używany raz na kilka tygodni może być bardziej problematyczny niż urządzenie wykorzystywane codziennie.

Brak kontroli po przestoju

Uruchomienie obiektu po kilku miesiącach bez sprawdzenia instalacji zwiększa ryzyko.

Brak dokumentacji

Bez zapisów trudno potwierdzić, kiedy wykonano kontrolę, czyszczenie lub dezynfekcję.

Reagowanie dopiero po zachorowaniu

Działania profilaktyczne powinny być prowadzone wcześniej.

FAQ – Legionella w instalacjach

Co to jest Legionella?

To bakterie występujące w środowisku wodnym, które mogą namnażać się w instalacjach i urządzeniach wodnych.

Jak można zarazić się Legionellą?

Przede wszystkim przez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterie.

Czy Legionella może występować w prysznicu?

Tak. Prysznice są jednym z urządzeń mogących wytwarzać aerozol wodny i wymagają odpowiedniej konserwacji.

Jaka temperatura sprzyja Legionelli?

Rozwojowi bakterii szczególnie sprzyja woda o temperaturze około 25–45°C.

Jaka powinna być temperatura ciepłej wody?

Według rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2026 r. ciepła woda użytkowa w punkcie czerpalnym powinna osiągać co najmniej 55°C, a na wypływie z urządzenia do jej przygotowania co najmniej 60°C.

Czy każdy pracodawca musi badać wodę na Legionellę?

Nie. Obowiązek monitorowania zależy od rodzaju obiektu i przepisów dotyczących obiektów priorytetowych oraz wyniku oceny ryzyka.

Czy po długim przestoju należy przepłukać instalację?

Takie działanie jest jednym z podstawowych elementów profilaktyki. Zakres działań powinien jednak odpowiadać instalacji i poziomowi ryzyka.

Podsumowanie

Legionella to zagrożenie, którego nie widać gołym okiem.

Najważniejsze działania profilaktyczne to:

• utrzymywanie prawidłowej temperatury wody,
• ograniczanie stagnacji,
• regularne korzystanie z punktów poboru,
• kontrolowanie instalacji,
• czyszczenie pryszniców i urządzeń,
• właściwa eksploatacja po przestoju,
• wykonywanie wymaganych badań,
• dokumentowanie działań.

Od 2026 r. zarządzanie ryzykiem związanym z wodą ma jeszcze większe znaczenie ze względu na nowe wymagania dotyczące obiektów priorytetowych i monitorowania Legionelli.

Dobre BHP to nie tylko maszyny, kaski i szkolenia.

To również bezpieczeństwo instalacji, z których pracownicy i użytkownicy obiektu korzystają każdego dnia.

Szkolenia BHP online – HSE Online

Świadomość zagrożeń jest jednym z podstawowych elementów skutecznego systemu bezpieczeństwa.

Na platformie HSE Online znajdziesz profesjonalne szkolenia BHP online dla różnych grup pracowników.

Szkolenia pomagają rozwijać wiedzę dotyczącą zagrożeń w miejscu pracy, profilaktyki oraz właściwego reagowania na niebezpieczne sytuacje.

Sprawdź szkolenia BHP online na www.hse-online.pl

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
• Główny Inspektorat Sanitarny – informacje dotyczące nowych przepisów dotyczących jakości wody.
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – materiały dotyczące Legionelli i bezpieczeństwa wodnego w budynkach.