Gospodarka odpadami w firmie – segregacja, transport i BHP krok po kroku.

Kartony, folie, zużyte opakowania, oleje, świetlówki, baterie, złom, sorbenty czy odpady chemiczne – niemal w każdej firmie powstają jakieś odpady.

Problem zaczyna się wtedy, gdy wszystko trafia do jednego pojemnika.

Prawidłowa gospodarka odpadami to nie tylko ochrona środowiska i obowiązki związane z BDO. To również BHP.

Źle ustawiony pojemnik może blokować przejście. Rozlany olej może spowodować poślizgnięcie. Uszkodzony akumulator może doprowadzić do pożaru. A zmieszanie niektórych odpadów chemicznych może stworzyć dodatkowe zagrożenie.

Najważniejsza zasada jest prosta:

Najpierw ustal, jaki odpad powstaje, następnie wyznacz miejsce jego zbierania i bezpieczny sposób przekazania do dalszego zagospodarowania.

Krok 1. Ustal, jakie odpady powstają w firmie

Nie każdy odpad powstający w zakładzie jest taki sam.

W biurze mogą powstawać głównie:

• papier,
• opakowania,
• odpady kuchenne,
• szkło.

W warsztacie mogą pojawić się:

• oleje,
• filtry,
• czyściwo,
• zużyte części,
• opakowania po chemikaliach.

W produkcji mogą to być:

• złom,
• tworzywa sztuczne,
• drewno,
• odpady chemiczne,
• odpady technologiczne.

Pierwszym krokiem powinna więc być lista odpadów powstających w poszczególnych procesach.

Odpady komunalne a odpady z działalności

To ważne rozróżnienie.

Odpady powstające w części socjalnej firmy, podobne do tych wytwarzanych w gospodarstwie domowym, mogą być traktowane jako odpady komunalne.

Inaczej wygląda sytuacja z odpadami powstającymi bezpośrednio w wyniku działalności firmy, np. z produkcji, remontów, serwisu czy warsztatu.

Przykładowo zużyte świetlówki, oleje, odpady chemiczne czy sorbenty zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi nie powinny automatycznie trafiać do pojemnika na odpady komunalne.

Oficjalna baza BDO potwierdza, że odpady powstające w części socjalnej pracowników są traktowane jak odpady komunalne, natomiast pozostałe odpady z działalności mogą podlegać odrębnym obowiązkom ewidencyjnym.

Krok 2. Sprawdź, czy firma podlega BDO

Nie każda firma automatycznie musi posiadać wpis w BDO tylko dlatego, że wyrzuca śmieci.

Obowiązek zależy między innymi od:

• rodzaju działalności,
• rodzaju wytwarzanych odpadów,
• ilości odpadów,
• obowiązku prowadzenia ich ewidencji,
• wprowadzania produktów lub opakowań na rynek,
• prowadzenia działalności związanej z transportem lub gospodarowaniem odpadami.

Wytwórcy odpadów zobowiązani do prowadzenia ewidencji odpadów co do zasady podlegają wpisowi do Rejestru BDO.

Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje także aktualne rozporządzenie określające rodzaje i ilości odpadów, dla których nie trzeba prowadzić ewidencji. Jeżeli firma mieści się w odpowiednim zwolnieniu, może nie powstać obowiązek wpisu do BDO w zakresie wytwarzania tych odpadów.

Dlatego nie warto kierować się zasadą:

Mała firma = BDO niepotrzebne.

Najpierw trzeba sprawdzić rodzaj i ilość rzeczywiście wytwarzanych odpadów.

Krok 3. Segreguj odpady tam, gdzie powstają

Najłatwiej segregować odpad od razu.

Jeżeli pracownik musi przejść przez pół hali, aby wyrzucić zużyty materiał do odpowiedniego pojemnika, istnieje duża szansa, że trafi on do najbliższego kosza.

Dlatego pojemniki powinny znajdować się możliwie blisko miejsc powstawania odpadów.

Dobrą praktyką jest stosowanie:

• różnych pojemników,
• czytelnych nazw,
• kodów odpadów tam, gdzie jest to potrzebne,
• prostych grafik,
• stałych miejsc odkładania.

Pracownik nie powinien zastanawiać się:

Gdzie mam to wyrzucić?

Informacja powinna być oczywista.

Krok 4. Nie mieszaj odpadów niebezpiecznych z pozostałymi

Szczególnej uwagi wymagają odpady niebezpieczne.

Mogą to być na przykład:

• zużyte oleje,
• rozpuszczalniki,
• część odpadów lakierniczych,
• baterie i akumulatory,
• skażone czyściwo,
• sorbenty,
• niektóre opakowania po chemikaliach.

Nie należy wrzucać ich przypadkowo do jednego kontenera.

Sposób magazynowania powinien być dostosowany do właściwości fizycznych i chemicznych odpadu, a w przypadku odpadów niebezpiecznych trzeba ograniczać m.in. ryzyko wycieków oraz wpływ warunków atmosferycznych.

Krok 5. Dobierz odpowiedni pojemnik

Pojemnik powinien być odpowiedni do rodzaju odpadu.

Innego rozwiązania wymaga karton, a innego ciecz chemiczna.

Sprawdź:

• czy pojemnik jest szczelny,
• czy jest odporny na zawartość,
• czy nie jest uszkodzony,
• czy można go bezpiecznie zamknąć,
• czy nie grozi przewróceniem,
• czy jest właściwie opisany.

Nie należy stosować przypadkowych opakowań po innych produktach, jeżeli może to powodować pomyłkę.

Szczególnie niebezpieczny jest np. płyn odpadowy przelany do butelki po napoju.

Krok 6. Wyznacz miejsce magazynowania odpadów

Odpady nie powinny być odkładane tam, gdzie akurat znajdzie się wolne miejsce.

Miejsce magazynowania powinno:

• być uporządkowane,
• ograniczać dostęp osób nieupoważnionych, jeżeli jest to potrzebne,
• umożliwiać bezpieczny odbiór,
• ograniczać możliwość rozlania lub rozsypania,
• chronić odpady przed warunkami atmosferycznymi, gdy jest to wymagane,
• nie blokować ruchu pracowników i pojazdów.

Przepisy wymagają również, aby sposób magazynowania odpadów zapewniał drożność dróg pożarowych i ewakuacyjnych.

Kontener na odpady ustawiony przed wyjściem ewakuacyjnym nie jest więc tylko problemem porządkowym.

To problem BHP i ochrony przeciwpożarowej.

Uważaj na wycieki

Oleje, chemikalia i inne ciekłe odpady wymagają szczególnej kontroli.

Warto zapewnić:

• szczelne pojemniki,
• odpowiednie zabezpieczenie przed wyciekiem,
• sorbent,
• procedurę reagowania na rozlanie,
• właściwe środki ochrony indywidualnej.

Pracownicy powinni wiedzieć:

1. czego nie dotykać,
2. czym zabezpieczyć wyciek,
3. komu zgłosić zdarzenie,
4. gdzie znajduje się zestaw awaryjny.

Nie każdy wyciek należy usuwać w ten sam sposób.

Krok 7. Zadbaj o bezpieczny transport wewnętrzny

Odpad trzeba często przemieścić ze stanowiska do miejsca magazynowania.

Tutaj również obowiązują zasady BHP.

Najczęstsze zagrożenia to:

• przeciążenie pracownika,
• ostre krawędzie,
• rozlanie cieczy,
• rozsypanie zawartości,
• potrącenie przez wózek,
• przewrócenie pojemnika.

Ciężkich pojemników nie należy przenosić ręcznie, jeżeli można zastosować:

• wózek,
• paleciak,
• pojemnik na kołach,
• urządzenie transportowe.

Trasa powinna być możliwie krótka i wolna od przeszkód.

Nigdy nie przepełniaj pojemnika

To częsty błąd.

Pojemnik na złom jest pełny, ale pracownicy nadal dokładają kolejne elementy.

W efekcie:

• ostre części wystają poza obrys,
• odpad wypada podczas transportu,
• pojemnik staje się za ciężki,
• trudno go bezpiecznie zamknąć.

Jeżeli pojemnik jest pełny, trzeba go wymienić lub opróżnić.

Nie należy zwiększać jego pojemności „na siłę”.

Krok 8. Przekazuj odpady właściwemu odbiorcy

Firma nie powinna przekazywać odpadów przypadkowej osobie tylko dlatego, że oferuje ich tani odbiór.

Trzeba sprawdzić, czy odbiorca posiada odpowiednie uprawnienia do gospodarowania danym rodzajem odpadu.

Jeżeli odpady podlegają ewidencji, ich przekazanie odbywa się w systemie BDO.

Kartę Przekazania Odpadów – KPO – sporządza podmiot przekazujący odpady przed rozpoczęciem transportu.

To bardzo ważne.

KPO nie powinno być tworzone dopiero wtedy, gdy samochód z odpadem jest już w trasie.

Czy można samemu przewozić własne odpady?

Transport odpadów jako profesjonalna działalność wymaga odpowiedniego wpisu do Rejestru BDO.

Jednocześnie przepisy przewidują wyjątek dla podmiotu transportującego wytworzone przez siebie odpady – sam fakt transportowania własnych odpadów nie powoduje obowiązku wpisu do BDO jako transportujący odpady.

Nie oznacza to jednak, że transport można wykonywać w dowolny sposób.

Ładunek powinien być zabezpieczony przed:

• rozsypaniem,
• wyciekiem,
• przemieszczaniem,
• wydostaniem się poza pojazd.

Szczególna uwaga na baterie i akumulatory

Zużyte baterie i akumulatory nie powinny być traktowane jak zwykły odpad.

Szczególnie akumulatory litowo-jonowe mogą stwarzać zagrożenie pożarowe, zwłaszcza gdy są:

• uszkodzone,
• zgniecione,
• przebite,
• przegrzane.

Nie powinny być przypadkowo wrzucane do pojemnika ze złomem czy odpadami komunalnymi.

Warto przygotować dla nich wyznaczone miejsce i sposób postępowania uwzględniający wymagania dotyczące konkretnego rodzaju baterii.

Środki ochrony indywidualnej przy odpadach

Nie istnieje jeden zestaw ochronny do wszystkich odpadów.

W zależności od zagrożenia mogą być potrzebne:

• rękawice,
• okulary,
• odzież ochronna,
• obuwie ochronne,
• ochrona dróg oddechowych.

Rękawice do wynoszenia kartonów nie muszą spełniać tych samych wymagań co rękawice stosowane przy odpadach chemicznych.

Dobór powinien wynikać z oceny ryzyka.

Gospodarka odpadami krok po kroku

Prosty system może wyglądać tak:

1. Zidentyfikuj odpady
Sprawdź, co rzeczywiście powstaje w firmie.

2. Ustal właściwe kody i obowiązki
Sprawdź ewidencję i BDO.

3. Wyznacz pojemniki
Każdy ważny rodzaj odpadu powinien mieć swoje miejsce.

4. Oznacz miejsca
Pracownik powinien wiedzieć, gdzie odpad wrzucić.

5. Bezpiecznie magazynuj
Nie blokuj dróg i zabezpieczaj przed wyciekami.

6. Bezpiecznie transportuj
Ogranicz ręczne przenoszenie ciężkich pojemników.

7. Sprawdź odbiorcę
Przekazuj odpady podmiotowi posiadającemu odpowiednie uprawnienia.

8. Wystaw KPO, jeżeli jest wymagana
Zrób to przed rozpoczęciem transportu.

9. Kontroluj system
Regularnie sprawdzaj pojemniki i miejsca magazynowania.

Checklista BHP – odpady w firmie

Sprawdź:

• Czy wiadomo, jakie odpady powstają?
• Czy ustalono właściwe sposoby ich segregacji?
• Czy sprawdzono obowiązek BDO?
• Czy pojemniki są opisane?
• Czy pojemniki są odpowiednie do zawartości?
• Czy odpady niebezpieczne są oddzielone?
• Czy pojemniki nie są przepełnione?
• Czy nie występują wycieki?
• Czy dostępny jest sorbent?
• Czy drogi ewakuacyjne są wolne?
• Czy odpady nie blokują dróg pożarowych?
• Czy transport wewnętrzny jest bezpieczny?
• Czy pracownicy mają właściwe środki ochrony?
• Czy odbiorca odpadów posiada wymagane uprawnienia?
• Czy KPO jest wystawiana przed transportem, gdy jest wymagana?

FAQ – gospodarka odpadami w firmie

Czy każda firma musi być zarejestrowana w BDO?

Nie. Obowiązek zależy od rodzaju działalności, wytwarzanych odpadów i obowiązku prowadzenia ewidencji. Dla określonych rodzajów i ilości odpadów obowiązują zwolnienia z ewidencji.

Czy odpady z biurowego kosza trzeba ewidencjonować w BDO?

Typowe odpady komunalne powstające w części socjalnej pracowników nie podlegają ewidencji jak odpady produkcyjne.

Co to jest KPO?

KPO to Karta Przekazania Odpadów. W przypadku odpadów objętych ewidencją sporządza ją przekazujący odpady przed rozpoczęciem ich transportu.

Czy odpady niebezpieczne można przechowywać razem ze zwykłymi?

Sposób magazynowania musi odpowiadać właściwościom odpadów. Odpady niebezpieczne wymagają dodatkowych zabezpieczeń i w określonych przypadkach wydzielonych miejsc magazynowania.

Czy pojemniki z odpadami mogą stać na drodze ewakuacyjnej?

Nie. Magazynowanie odpadów powinno zapewniać drożność dróg ewakuacyjnych i pożarowych.

Czy firma może samodzielnie przewieźć własne odpady?

Tak, przepisy przewidują zwolnienie z wpisu do Rejestru BDO jako transportujący dla podmiotu transportującego odpady wytworzone przez siebie. Trzeba jednak zachować pozostałe obowiązki dotyczące danego odpadu i jego bezpiecznego transportu.

Podsumowanie

Dobra gospodarka odpadami w firmie nie zaczyna się przy samochodzie firmy odbierającej odpady.

Zaczyna się na stanowisku pracy.

Najważniejsze zasady to:

• rozpoznaj odpady,
• segreguj je od razu,
• sprawdź obowiązki BDO,
• stosuj odpowiednie pojemniki,
• oddziel odpady niebezpieczne,
• zabezpiecz miejsca magazynowania,
• nie blokuj dróg ewakuacyjnych,
• bezpiecznie transportuj pojemniki,
• sprawdzaj odbiorców,
• prawidłowo prowadź dokumentację.

Dobre BHP i dobra gospodarka odpadami mają wspólny cel – nie dopuścić, aby pozornie zwykły odpad stał się źródłem wypadku, pożaru, wycieku lub zagrożenia dla ludzi i środowiska.

Szkolenia BHP online – HSE Online

Pracownicy powinni wiedzieć nie tylko, gdzie wyrzucić odpad, ale również jak bezpiecznie go przenosić, czego nie mieszać i jak reagować na wycieki lub uszkodzenia pojemników.

Na platformie HSE Online znajdziesz profesjonalne szkolenia BHP online dla różnych grup pracowników.

Szkolenia pomagają budować dobre nawyki związane z organizacją stanowiska, rozpoznawaniem zagrożeń i bezpiecznym wykonywaniem codziennych czynności.

Sprawdź szkolenia BHP online na www.hse-online.pl

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla magazynowania odpadów.
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 5 listopada 2024 r. w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.