PFAS w ochronie przeciwpożarowej – co zmienia się w UE i jak przygotować firmę.

PFAS przez lata były stosowane w niektórych pianach gaśniczych, szczególnie przeznaczonych do gaszenia pożarów cieczy palnych.

Teraz sytuacja się zmienia.

Unia Europejska przyjęła rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988, które wprowadza stopniowe ograniczenie PFAS w pianach gaśniczych w całej UE.

Najważniejsza data ogólna to 23 października 2030 r. Od tego dnia piany gaśnicze zawierające sumę PFAS na poziomie co najmniej 1 mg/l co do zasady nie będą mogły być wprowadzane do obrotu ani używane. Dla niektórych zastosowań przewidziano jednak inne terminy przejściowe.

Dla firmy oznacza to jedno:

Nie warto czekać do 2030 roku. Już w 2026 r. trzeba wiedzieć, jakie środki gaśnicze znajdują się w zakładzie i czy zawierają PFAS.

Co to właściwie jest PFAS?

PFAS to duża grupa substancji per- i polifluoroalkilowych.

Są bardzo trwałe w środowisku, dlatego często określa się je jako „wieczne chemikalia”.

Problemem jest przede wszystkim ich trwałość oraz możliwość przedostawania się do:

• gleby,
• wód gruntowych,
• wód powierzchniowych,
• środowiska podczas używania pian gaśniczych.

Komisja Europejska wskazuje, że piany gaśnicze były jednym z istotnych źródeł emisji PFAS w UE, dlatego właśnie ten obszar został objęty odrębnym ograniczeniem REACH.

Czy wszystkie gaśnice zawierają PFAS?

Nie.

Nie wolno zakładać, że każda gaśnica znajdująca się w firmie zawiera PFAS.

Problem dotyczy przede wszystkim części:

• pian gaśniczych,
• koncentratów pianotwórczych,
• gaśnic pianowych,
• stałych systemów pianowych.

Gaśnice:

• proszkowe,
• CO₂,
• wodne

nie stają się automatycznie urządzeniami zawierającymi PFAS tylko dlatego, że są środkami ochrony przeciwpożarowej.

Dlatego pierwszym krokiem powinien być przegląd rzeczywistego wyposażenia firmy.

Najważniejsza zmiana – zakaz od 2030 roku

Nowa pozycja 82 w załączniku XVII rozporządzenia REACH przewiduje, że od 23 października 2030 r. PFAS nie mogą być co do zasady wprowadzane do obrotu ani stosowane w pianach gaśniczych, jeżeli suma PFAS wynosi co najmniej 1 mg/l.

To główny termin dla większości zastosowań.

Nie oznacza jednak, że do 2030 roku można niczego nie robić.

Znacznie wcześniejsze terminy dotyczą m.in. gaśnic przenośnych, ćwiczeń, oznakowania, dokumentacji i sposobu gospodarowania pianami zawierającymi PFAS.

Gaśnice pianowe – ważne terminy

Dla przenośnych gaśnic przepisy wprowadzają odrębny harmonogram.

23 października 2026 r.

Do tego dnia można wprowadzać na rynek piany zawierające PFAS przeznaczone do przenośnych gaśnic.

Dłuższy termin – do 23 kwietnia 2027 r. – przewidziano dla pian odpornych na alkohole stosowanych w przenośnych gaśnicach.

31 grudnia 2030 r.

Do tego dnia można korzystać z istniejących przenośnych gaśnic wykorzystujących piany zawierające PFAS w ramach przewidzianego odstępstwa.

Po tym terminie nie można zakładać ich dalszego normalnego użytkowania.

Dla typowej firmy posiadającej gaśnice pianowe jest to jedna z najważniejszych dat.

Co firma powinna zrobić już w 2026 roku?

Nie zaczynaj od masowej wymiany wszystkich gaśnic.

Najpierw wykonaj inwentaryzację.

Przy każdej gaśnicy lub instalacji pianowej sprawdź:

• producenta,
• model,
• rodzaj środka gaśniczego,
• nazwę piany lub koncentratu,
• datę produkcji,
• dokumentację producenta,
• kartę charakterystyki, jeśli jest dostępna,
• deklarację dotyczącą zawartości PFAS.

Jeżeli dokumentacja nie daje jasnej odpowiedzi, warto zwrócić się do producenta albo firmy serwisującej wyposażenie przeciwpożarowe.

Nie należy zgadywać na podstawie koloru piany czy wieku gaśnicy.

Zrób prostą tabelę PFAS

W większej firmie warto przygotować rejestr.

Sprzęt	Lokalizacja	Środek gaśniczy	PFAS	Termin wymiany
Gaśnica pianowa	Magazyn	Piana	do weryfikacji	ustalić
Gaśnica CO₂	Serwerownia	CO₂	nie dotyczy piany	wg przeglądów
Instalacja pianowa	Hala	koncentrat pianowy	zawiera PFAS	plan migracji
Gaśnica proszkowa	Biuro	proszek	nie dotyczy piany	wg przeglądów

Taki rejestr pozwoli uniknąć sytuacji, w której firma zacznie sprawdzać PFAS dopiero kilka tygodni przed terminem zakazu.

23 października 2026 r. – nowe obowiązki

Ta data jest szczególnie ważna.

Od 23 października 2026 r. dla objętych przepisami zastosowań pian zawierających co najmniej 1 mg/l sumy PFAS zaczynają obowiązywać dodatkowe wymagania dotyczące sposobu użytkowania i zarządzania takim środkiem.

Użytkownik powinien między innymi:

• ograniczać emisję PFAS do środowiska do minimum,
• ograniczać narażenie ludzi,
• odpowiednio zbierać niewykorzystane piany i odpady zawierające PFAS,
• odpowiednio postępować ze ściekami powstałymi po użyciu piany,
• przygotować strategię przejścia na piany bezfluorowe.

To pokazuje, że zmiana nie dotyczy tylko zakupu nowej gaśnicy.

Dotyczy również BHP, ochrony środowiska, gospodarki odpadami i procedur awaryjnych.

Plan zarządzania pianami zawierającymi PFAS

Od 23 października 2026 r. w zastosowaniach objętych odpowiednim okresem przejściowym wymagany jest również plan zarządzania pianami gaśniczymi zawierającymi PFAS.

Plan powinien obejmować między innymi:

• warunki wykorzystania pian,
• ilości znajdujące się w zakładzie,
• sposoby ograniczania emisji,
• zbieranie odpadów i ścieków,
• sposób czyszczenia i konserwacji urządzeń,
• postępowanie po wycieku,
• strategię zastąpienia pian PFAS środkami bezfluorowymi.

Plan należy przeglądać co najmniej raz w roku i przechowywać przez co najmniej 15 lat, tak aby był dostępny dla właściwych organów.

Ważne: PFAS tylko do pożarów klasy B

Od 23 października 2026 r. w zastosowaniach objętych tym okresem przejściowym piany zawierające PFAS mogą być wykorzystywane wyłącznie do pożarów obejmujących ciecze palne – klasę B.

To ważne również podczas tworzenia instrukcji przeciwpożarowych.

Nie należy pozostawiać starej zasady:

Mamy pianę, więc używamy jej do wszystkiego.

Ćwiczenia i testy również są ograniczane

PFAS nie powinny być niepotrzebnie uwalniane do środowiska podczas szkoleń.

Nowe przepisy przewidują okres przejściowy do 23 kwietnia 2027 r. dla stosowania pian zawierających PFAS podczas szkoleń i testów.

Wyjątek dotyczy funkcjonalnych testów systemów, jeżeli całość uwolnionego środka zostanie odpowiednio zatrzymana.

W praktyce oznacza to, że firmy powinny już teraz przeanalizować:

• ćwiczenia przeciwpożarowe,
• testowanie instalacji pianowych,
• próby systemów,
• sposób zbierania cieczy po testach.

Wylewanie piany na plac „dla ćwiczeń” nie powinno być standardem.

Co z dużymi zakładami przemysłowymi?

Dłuższy okres przejściowy – do 23 października 2035 r. – przewidziano dla określonych zastosowań, w tym:

• zakładów objętych dyrektywą Seveso III,
• instalacji offshore sektora ropy i gazu,
• okrętów wojskowych,
• określonych statków cywilnych, na których piany zostały umieszczone przed 23 października 2025 r.

Lotnictwo cywilne i porty lotnicze nie korzystają z odstępstwa przewidzianego dla zakładów Seveso.

Dla większości zwykłych magazynów, biur, warsztatów czy zakładów produkcyjnych termin 2035 r. nie będzie więc automatycznym przedłużeniem.

Piana bezfluorowa – nie wymieniaj „jeden do jednego”

Firma może dojść do prostego wniosku:

Usuwamy starą pianę i wlewamy nową bez PFAS.

W przypadku stałych instalacji nie zawsze jest to takie proste.

Trzeba sprawdzić między innymi:

• kompatybilność nowej piany z instalacją,
• parametry gaśnicze,
• wymagane proporcje,
• urządzenia dozujące,
• prądownice,
• zbiorniki,
• certyfikaty i wymagania projektowe.

Istotne jest również oczyszczenie starej instalacji.

Rozporządzenie uwzględnia problem pozostałości PFAS w instalacjach po wcześniejszym stosowaniu pian fluorowych. Dla pian bezfluorowych znajdujących się w oczyszczonym urządzeniu przewidziano przejściowo odrębny limit pozostałości PFAS – do 50 mg/l sumy PFAS, z wyłączeniem przenośnych gaśnic. Komisja ma ponownie ocenić to rozwiązanie najpóźniej do 23 października 2030 r.

Nie wylewaj starej piany do kanalizacji

Wycofanie środka zawierającego PFAS tworzy kolejny problem:

co zrobić z odpadem?

Nie powinno się:

• wylewać piany do kanalizacji,
• spuszczać jej do gruntu,
• mieszać z innymi odpadami,
• samodzielnie „przepłukiwać” instalacji bez planu zagospodarowania cieczy.

Nowe przepisy wymagają, gdzie jest to technicznie i praktycznie możliwe, oddzielnego zbierania zapasów niewykorzystanych pian oraz odpadów i ścieków zawierających PFAS oraz przekazywania ich do odpowiedniego przetwarzania prowadzącego do zniszczenia albo nieodwracalnego przekształcenia PFAS.

Oznakowanie od października 2026 r.

Od 23 października 2026 r. zapasy niewykorzystanej piany oraz odpady i ścieki zawierające co najmniej 1 mg/l sumy PFAS powinny być odpowiednio oznakowane.

Przepisy przewidują również oznakowanie określonych pian wprowadzanych na rynek.

Oznaczenie ma jasno informować, że produkt zawiera PFAS w stężeniu wynoszącym co najmniej 1 mg/l sumy PFAS.

Przenośne gaśnice zostały potraktowane odrębnie w części dotyczącej oznakowania produktu wprowadzanego do obrotu.

Nie tylko przepisy przeciwpożarowe

Temat PFAS powinien połączyć kilka działów w firmie.

BHP / HSE

Ocena narażenia pracowników, procedury awaryjne i sposób reagowania na wyciek.

Ochrona przeciwpożarowa

Dobór odpowiedniego środka gaśniczego i zachowanie skuteczności zabezpieczenia.

Ochrona środowiska

Zapobieganie uwolnieniu PFAS do gruntu i wody.

Utrzymanie ruchu

Wymiana lub modernizacja instalacji.

Zakupy

Zakaz kupowania kolejnych środków, które za chwilę trzeba będzie wycofać.

Gospodarka odpadami

Bezpieczne zagospodarowanie starego koncentratu, popłuczyn i innych odpadów.

Dobra zmiana wymaga więc współpracy.

Jak przygotować firmę – 8 kroków

1. Zrób inwentaryzację

Spisz wszystkie:

• gaśnice pianowe,
• agregaty pianowe,
• zbiorniki koncentratu,
• instalacje stałe.

2. Sprawdź skład

Poproś producenta lub serwis o potwierdzenie obecności PFAS.

3. Podziel sprzęt na grupy

Oznacz:

• bez PFAS,
• zawiera PFAS,
• brak danych.

4. Sprawdź terminy prawne

Nie każdy typ sprzętu ma ten sam okres przejściowy.

5. Ustal priorytety wymiany

Najpierw urządzenia:

• najstarsze,
• wymagające serwisu,
• znajdujące się w dużej liczbie,
• zbliżające się do terminu wymiany.

6. Sprawdź zamienniki

Nie kupuj piany tylko dlatego, że ma napis „fluorine free”.

Musi nadal skutecznie chronić dane zagrożenie pożarowe.

7. Zaplanuj odpady

Ustal sposób odbioru starej piany i płynów powstających przy czyszczeniu instalacji.

8. Zaktualizuj dokumentację

W zależności od obiektu mogą wymagać sprawdzenia:

• instrukcje bezpieczeństwa pożarowego,
• procedury awaryjne,
• instrukcje serwisowe,
• wykazy środków chemicznych,
• gospodarka odpadami,
• ocena ryzyka,
• plan zarządzania PFAS.

Checklista PFAS dla firmy

Sprawdź:

• Czy wiemy, ile mamy gaśnic pianowych?
• Czy znamy rodzaj piany?
• Czy producent potwierdził obecność lub brak PFAS?
• Czy posiadamy stały system pianowy?
• Czy znamy ilość koncentratu znajdującego się w instalacji?
• Czy wyznaczyliśmy urządzenia do wymiany?
• Czy plan zakupowy uwzględnia środki bezfluorowe?
• Czy sprawdzono kompatybilność zamiennika?
• Czy wiemy, jak zagospodarować starą pianę?
• Czy ćwiczenia powodują uwalnianie środka do środowiska?
• Czy przygotowano procedurę na wypadek rozlania?
• Czy znamy obowiązki od 23 października 2026 r.?
• Czy wymagany jest plan zarządzania pianami PFAS?
• Czy dokumentacja ppoż. wymaga aktualizacji?
• Czy osoby odpowiedzialne za BHP, ppoż., środowisko i utrzymanie ruchu współpracują?

Najczęstsze błędy

„Wymienimy wszystko w 2030 roku”

To może być za późno, szczególnie przy dużej liczbie urządzeń.

„Każda piana zawiera PFAS”

Nie. Trzeba sprawdzić konkretny produkt.

„Fluorine-free zawsze pasuje do starej instalacji”

Nie musi.

„Stara piana może pójść do kanalizacji”

Nie. Odpady zawierające PFAS wymagają właściwego zagospodarowania.

„Dotyczy tylko straży pożarnej”

Nie. Przepisy obejmują również firmy posiadające pianowe środki i systemy gaśnicze.

„To temat tylko dla ochrony środowiska”

Nie. Ma znaczenie także dla ppoż., BHP, zakupów, utrzymania ruchu i gospodarki odpadami.

FAQ – PFAS w ochronie przeciwpożarowej

Od kiedy obowiązuje zakaz PFAS w pianach gaśniczych?

Główny zakaz wprowadzania do obrotu i stosowania pian zawierających co najmniej 1 mg/l sumy PFAS zacznie obowiązywać 23 października 2030 r., ale część terminów i obowiązków zaczyna obowiązywać wcześniej.

Do kiedy można używać gaśnic pianowych zawierających PFAS?

Dla przenośnych gaśnic przewidziano możliwość stosowania objętych odstępstwem pian zawierających PFAS do 31 grudnia 2030 r.

Co zmienia się 23 października 2026 r.?

Zaczynają obowiązywać m.in. określone wymagania dotyczące zarządzania, ograniczania emisji, zbierania odpadów, oznakowania oraz – dla objętych nimi zastosowań – przygotowania planu zarządzania pianami zawierającymi PFAS.

Czy każda gaśnica pianowa zawiera PFAS?

Nie. Trzeba sprawdzić dokumentację konkretnego środka gaśniczego lub uzyskać potwierdzenie producenta.

Czy trzeba od razu wymienić wszystkie gaśnice?

Nie. W sierpniu 2026 r. nie ma ogólnego obowiązku natychmiastowej wymiany wszystkich istniejących gaśnic pianowych. Firma powinna jednak rozpocząć inwentaryzację i zaplanować przejście na rozwiązania zgodne z nowymi wymaganiami.

Czy można kupować nowe gaśnice z PFAS?

Terminy wprowadzania do obrotu są krótsze niż terminy użytkowania. Dla pian w przenośnych gaśnicach zasadniczy termin to 23 października 2026 r., a dla określonych pian odpornych na alkohole – 23 kwietnia 2027 r.

Czy PFAS można używać podczas ćwiczeń?

Stosowanie pian PFAS podczas szkoleń i testów zostało objęte okresem przejściowym do 23 kwietnia 2027 r.; funkcjonalne testowanie systemów zostało potraktowane odrębnie, jeżeli cały uwolniony środek jest zatrzymywany.

Podsumowanie

Nowe przepisy UE oznaczają stopniowe odejście od PFAS w pianach gaśniczych.

Dla większości firm najważniejsze jest teraz:

• sprawdzenie posiadanych gaśnic i instalacji,
• ustalenie, które środki zawierają PFAS,
• przygotowanie planu wymiany,
• ograniczenie niepotrzebnego uwalniania pian,
• prawidłowe zagospodarowanie odpadów,
• sprawdzenie obowiązków od 23 października 2026 r.,
• przejście na odpowiednie rozwiązania bezfluorowe.

Nie warto robić tego na ostatnią chwilę.

Dobre BHP i ochrona przeciwpożarowa nie polegają na tym, aby po prostu wymienić jedną pianę na drugą.

Nowy środek musi nadal skutecznie chronić przed pożarem, być kompatybilny z instalacją i jednocześnie spełniać coraz bardziej restrykcyjne wymagania środowiskowe.

Najlepszy pierwszy krok?

Otwórz wykaz gaśnic i instalacji przeciwpożarowych i sprawdź, co rzeczywiście znajduje się w Twojej firmie.

Szkolenia BHP online – HSE Online

Zmiany dotyczące PFAS pokazują, jak szybko mogą zmieniać się wymagania związane z bezpieczeństwem, chemią i ochroną środowiska.

Na platformie HSE Online znajdziesz profesjonalne szkolenia BHP online dla różnych grup zawodowych.

Szkolenia pomagają pracownikom rozpoznawać zagrożenia, stosować odpowiednie środki ochronne i rozwijać właściwe zachowania podczas codziennej pracy.

Sprawdź szkolenia BHP online na www.hse-online.pl

Podstawa prawna

• Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 – REACH.
• Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988 z dnia 2 października 2025 r. zmieniające załącznik XVII do REACH w odniesieniu do PFAS w pianach gaśniczych.
• Rozporządzenie (UE) 2019/1021 dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych – w zakresie PFOS, PFOA i PFHxS objętych odrębnymi wymaganiami.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej i gospodarki odpadami.