Cyberatak może być również zagrożeniem BHP.

Cyberbezpieczeństwo przez lata kojarzyło się głównie z komputerami, pocztą elektroniczną i kradzieżą danych.
W nowoczesnym zakładzie produkcyjnym sytuacja wygląda inaczej.
Do sieci podłączone mogą być:
- maszyny,
- linie produkcyjne,
- roboty,
- systemy SCADA,
- sterowniki PLC,
- instalacje technologiczne,
- systemy wentylacji,
- monitoring parametrów procesu,
- systemy alarmowe.
Jeżeli ktoś przejmie kontrolę nad takim systemem albo spowoduje jego awarię, skutkiem może być nie tylko utrata danych.
Może pojawić się bezpośrednie zagrożenie dla człowieka.
Cyberatak staje się problemem BHP wtedy, gdy może wpłynąć na bezpieczne działanie maszyny, procesu lub instalacji.
IT i OT – jaka jest różnica?
W firmie warto rozróżniać dwa środowiska.
IT
To przede wszystkim:
- komputery,
- poczta,
- serwery,
- systemy księgowe,
- aplikacje biznesowe,
- dane.
OT
OT, czyli Operational Technology, obejmuje rozwiązania sterujące rzeczywistymi procesami.
Przykłady:
- sterowniki PLC,
- systemy SCADA,
- roboty,
- linie produkcyjne,
- automatyka budynkowa,
- systemy sterowania procesem.
ENISA wskazuje, że przemysłowe systemy sterowania służą do monitorowania i kontrolowania procesów m.in. w energetyce, gospodarce wodnej, transporcie czy przemyśle.
W IT cyberatak może zatrzymać komputer.
W OT może zatrzymać albo nieprawidłowo uruchomić fizyczny proces.
Jak incydent IT może zagrozić pracownikowi?
Wyobraźmy sobie kilka prostych sytuacji.
Przypadek 1 – zmiana parametrów procesu
Osoba nieuprawniona uzyskuje dostęp do systemu sterowania i zmienia:
- temperaturę,
- ciśnienie,
- prędkość,
- przepływ,
- poziom napełnienia.
Jeżeli system nie posiada odpowiednich niezależnych zabezpieczeń, może dojść do awarii.
Przypadek 2 – wyłączenie alarmu
System nadal działa, ale operator nie otrzymuje informacji o przekroczeniu bezpiecznego parametru.
Na ekranie wszystko wygląda normalnie.
W rzeczywistości proces zaczyna być niebezpieczny.
Przypadek 3 – ransomware
Złośliwe oprogramowanie blokuje komputery operatorskie.
Pracownicy tracą możliwość obserwowania procesu albo sterowania jego częścią.
Wtedy pojawia się pytanie:
Czy instalację można bezpiecznie zatrzymać bez systemu komputerowego?
Przypadek 4 – zdalny dostęp serwisu
Firma serwisowa posiada zdalny dostęp do urządzenia.
Konto zostaje przejęte.
Atakujący otrzymuje dostęp nie tylko do danych, lecz również do systemu produkcyjnego.
Przypadek 5 – niekontrolowany restart
Po awarii system automatycznie przywraca pracę maszyny.
Pracownik w tym czasie usuwa zacięcie.
To już nie jest tylko incydent IT.
To potencjalny wypadek przy pracy.
Nie każdy cyberatak prowadzi do wypadku
Trzeba zachować proporcje.
Awaria poczty elektronicznej raczej nie spowoduje nagłego zagrożenia życia pracownika produkcji.
Problemem są przede wszystkim systemy, których nieprawidłowe działanie może wpływać na:
- ruch maszyny,
- energię,
- temperaturę,
- ciśnienie,
- przepływ,
- wentylację,
- bezpieczeństwo procesu,
- alarmowanie,
- zatrzymanie awaryjne.
Dlatego ocena ryzyka cybernetycznego powinna brać pod uwagę nie tylko wartość danych.
Trzeba zadać pytanie:
Co stanie się fizycznie, jeżeli ten system przestanie działać albo zacznie działać nieprawidłowo?
System bezpieczeństwa nie powinien zależeć tylko od sieci
Jeżeli utrata zwykłego połączenia sieciowego powoduje możliwość niekontrolowanego ruchu maszyny, trzeba bardzo dokładnie sprawdzić projekt bezpieczeństwa.
Krytyczne zabezpieczenia powinny być zaprojektowane tak, aby pojedyncza awaria systemu informatycznego nie powodowała automatycznie niebezpiecznego stanu.
W praktyce szczególnie ważne mogą być:
- niezależne układy bezpieczeństwa,
- bezpieczne zatrzymanie,
- niezależne ograniczniki,
- fizyczne zabezpieczenia,
- właściwe sterowanie awaryjne.
Cyberbezpieczeństwo nie powinno zastępować zabezpieczeń BHP.
Powinno je uzupełniać.
Największy błąd – IT i produkcja pracują osobno
W wielu firmach dział IT odpowiada za sieć.
Automatycy odpowiadają za PLC.
Utrzymanie ruchu odpowiada za maszyny.
Dział BHP odpowiada za bezpieczeństwo ludzi.
Każdy wykonuje swoje zadanie.
Problem pojawia się, gdy nikt nie patrzy na cały system.
Przykład:
IT planuje aktualizację urządzenia sieciowego.
Produkcja nie wie o zmianie.
System SCADA traci komunikację.
Operator traci podgląd procesu.
Dlatego w obszarze OT potrzebna jest współpraca:
IT + automatyka + utrzymanie ruchu + produkcja + BHP/HSE.
Zrób listę systemów, które mogą zagrozić ludziom
Nie każdy komputer wymaga takiej samej uwagi.
Na początku warto utworzyć prostą listę systemów krytycznych dla bezpieczeństwa.
| System | Co może się wydarzyć po awarii? | Wpływ na BHP |
|---|---|---|
| PLC maszyny | Niewłaściwy ruch | wysoki |
| SCADA procesu | Utrata nadzoru | wysoki |
| System alarmowy | Brak ostrzeżenia | wysoki |
| Wentylacja technologiczna | Wzrost stężenia substancji | wysoki |
| Komputer biurowy | Brak dostępu do dokumentów | niski |
| System drukowania faktur | Brak wydruków | niski |
Taka analiza pomaga ustalić priorytety.
Ogranicz połączenia między IT i OT
Podłączenie sieci produkcyjnej bezpośrednio do zwykłej sieci biurowej może zwiększać ryzyko.
Jedną z podstawowych zasad jest odpowiednia segmentacja sieci.
W uproszczeniu:
komputer pracownika biurowego nie powinien mieć nieograniczonego dostępu do sterownika linii produkcyjnej.
Warto ograniczać:
- zbędne połączenia,
- nieużywane usługi,
- bezpośredni dostęp z internetu,
- wspólne konta,
- niekontrolowany dostęp zdalny.
NIS2 wymaga od objętych nią organizacji stosowania środków zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa, obejmujących m.in. obsługę incydentów, ciągłość działania, bezpieczeństwo łańcucha dostaw, kontrolę dostępu, cyberhigienę oraz stosowanie odpowiednich metod uwierzytelniania.
Zdalny serwis – duża wygoda, ale też ryzyko
Nowoczesne maszyny bardzo często umożliwiają producentowi zdalną diagnostykę.
To przyspiesza usuwanie usterek.
Jednocześnie trzeba kontrolować:
- kto posiada dostęp,
- kiedy dostęp jest aktywny,
- czy stosowane jest MFA,
- czy sesje są rejestrowane,
- czy pracownik zakładu musi zatwierdzić połączenie,
- czy stare konta są usuwane.
Dobre rozwiązanie to dostęp uruchamiany tylko wtedy, gdy faktycznie jest potrzebny.
Stałe otwarcie zdalnego dostępu „bo serwis czasami się łączy” zwiększa powierzchnię ataku.
Aktualizacje są potrzebne, ale nie rób ich bez kontroli
W klasycznym IT często obowiązuje zasada:
Jest aktualizacja bezpieczeństwa – instalujemy.
W OT trzeba być ostrożniejszym.
Aktualizacja sterownika, systemu SCADA albo komputera operatorskiego może wpłynąć na działanie całej instalacji.
Dlatego potrzebna jest procedura zmiany.
Przed aktualizacją sprawdź:
- kompatybilność,
- kopię zapasową,
- możliwość cofnięcia zmiany,
- wpływ na produkcję,
- wpływ na systemy bezpieczeństwa,
- sposób testowania.
Cyberbezpieczeństwo nie może polegać na tworzeniu nowego zagrożenia dla procesu.
Backup powinien naprawdę działać
Samo wyświetlenie komunikatu:
Backup completed successfully
nie wystarcza.
Trzeba wiedzieć, czy system można rzeczywiście odtworzyć.
W przypadku OT kopia może obejmować:
- program PLC,
- konfigurację HMI,
- system SCADA,
- receptury,
- ustawienia urządzeń,
- konfiguracje sieciowe.
Ważna jest także możliwość odtworzenia procesu w bezpiecznej kolejności.
Co zrobić podczas cyberataku?
Firma powinna wcześniej ustalić procedurę.
Przykładowa kolejność:
- Rozpoznaj incydent.
- Powiadom odpowiedzialne osoby.
- Oceń wpływ na bezpieczeństwo procesu.
- Jeżeli jest to potrzebne – bezpiecznie zatrzymaj proces.
- Ogranicz rozprzestrzenianie incydentu.
- Nie wykonuj przypadkowych restartów urządzeń.
- Zachowaj informacje potrzebne do analizy.
- Przywracaj systemy według ustalonego planu.
- Sprawdź bezpieczeństwo przed wznowieniem produkcji.
Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch priorytetów.
Najpierw człowiek i bezpieczny stan procesu. Dopiero później komputery i dane.
Nie resetuj maszyny bez sprawdzenia strefy
Po incydencie cybernetycznym lub awarii może wystąpić presja:
Uruchommy produkcję jak najszybciej.
To moment szczególnie ryzykowny.
Przed restartem trzeba upewnić się:
- czy wszystkie osoby opuściły strefy zagrożenia,
- czy maszyna znajduje się w znanym stanie,
- czy zabezpieczenia działają,
- czy program sterownika jest prawidłowy,
- czy sygnały z czujników są wiarygodne,
- czy alarmy działają,
- czy nie wykonano nieautoryzowanych zmian.
Produkcja powinna wrócić dopiero po potwierdzeniu bezpiecznego stanu.
USB nadal może być problemem
Pendrive używany przez serwisanta może być potrzebny do:
- aktualizacji,
- przenoszenia programu,
- diagnostyki.
Może jednak stać się także drogą wprowadzenia złośliwego oprogramowania.
Dlatego warto określić zasady dotyczące:
- dopuszczonych nośników,
- skanowania,
- komputerów serwisowych,
- kopiowania plików,
- przechowywania nośników.
Zakaz wszystkich pamięci USB nie zawsze będzie praktyczny.
Brak jakichkolwiek zasad również nie jest dobrym rozwiązaniem.
NIS2 i nowe przepisy w Polsce w 2026 roku
W Polsce od 3 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wdrażająca dyrektywę NIS2. Ustawa została ogłoszona 2 marca 2026 r.
Nowelizacja znacząco rozszerzyła katalog organizacji objętych obowiązkami i wprowadziła podział na podmioty kluczowe i podmioty ważne.
Objęte ustawą organizacje mają obowiązki dotyczące m.in.:
- zarządzania ryzykiem,
- bezpieczeństwa systemów,
- reagowania na incydenty,
- ciągłości działania,
- bezpieczeństwa łańcucha dostaw,
- zarządzania dostępem,
- szkoleń i cyberhigieny.
Ministerstwo Cyfryzacji wskazuje również na obowiązek wdrożenia przez podmioty kluczowe i ważne odpowiedniego systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Nie oznacza to jednak, że każda firma w Polsce automatycznie podlega NIS2/KSC.
Trzeba sprawdzić sektor, wielkość organizacji i przesłanki wskazane w ustawie.
Cyberbezpieczeństwo maszyn – ważna zmiana od 2027 roku
Temat bezpieczeństwa cyfrowego coraz mocniej wchodzi również do klasycznego bezpieczeństwa maszyn.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn zacznie być zasadniczo stosowane od 14 stycznia 2027 r.
W wymaganiach bezpieczeństwa uwzględnia ono m.in. ochronę maszyn i systemów sterowania przed wpływem, który mógłby doprowadzić do niebezpiecznego zachowania urządzenia.
To ważny kierunek zmian:
cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo maszyn coraz trudniej traktować jako dwa oddzielne tematy.
Kiedy dział BHP powinien zainteresować się cyberincydentem?
Szczególnie wtedy, gdy incydent może wpływać na:
- urządzenia bezpieczeństwa,
- sterowanie maszyną,
- alarmy,
- zatrzymanie awaryjne,
- proces technologiczny,
- wentylację,
- system detekcji,
- systemy przeciwpożarowe,
- dostęp do stref niebezpiecznych.
Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, cyberincydent powinien być analizowany również z perspektywy BHP i bezpieczeństwa procesowego.
Checklista BHP – cyberbezpieczeństwo i proces
Sprawdź:
- Czy wiemy, które systemy OT są krytyczne dla bezpieczeństwa?
- Czy sieci IT i OT są odpowiednio oddzielone?
- Czy kontrolujemy dostęp zdalny?
- Czy dostawcy mają indywidualne konta?
- Czy stosujemy MFA tam, gdzie jest to możliwe?
- Czy usuwamy niepotrzebne konta?
- Czy kontrolujemy używanie USB?
- Czy wykonujemy kopie konfiguracji PLC i SCADA?
- Czy sprawdziliśmy możliwość odtworzenia systemów?
- Czy aktualizacje podlegają kontroli zmian?
- Czy wiemy, jak bezpiecznie zatrzymać proces po awarii IT?
- Czy określono zasady ponownego uruchomienia?
- Czy IT, automatyka, produkcja i BHP współpracują?
- Czy wykonawcy zewnętrzni znają zasady cyberbezpieczeństwa OT?
- Czy procedura awaryjna uwzględnia cyberatak?
Najczęstsze błędy
„Cyberbezpieczeństwo to problem działu IT”
Nie, jeżeli system IT lub OT może sterować fizycznym procesem.
Jedno konto serwisowe dla wszystkich
Trudno wtedy ustalić, kto i kiedy dokonał zmiany.
Stały zdalny dostęp
Dostęp serwisowy powinien być odpowiednio kontrolowany.
Brak kopii programów PLC
Po awarii firma może nie mieć sprawdzonej konfiguracji do odtworzenia.
Aktualizacja w czasie produkcji
Nieprzetestowana zmiana może doprowadzić do nieprzewidzianego zachowania procesu.
Restart bez kontroli stanowiska
Po awarii lub cyberincydencie szczególnie ważne jest potwierdzenie bezpiecznego stanu przed ponownym uruchomieniem.
FAQ – cyberbezpieczeństwo i BHP
Czy cyberatak może spowodować wypadek przy pracy?
Tak. Jeżeli atak wpływa na maszynę, system sterowania, alarmy lub proces technologiczny, może stworzyć fizyczne zagrożenie dla pracownika.
Co oznacza OT?
Operational Technology to systemy i urządzenia służące do monitorowania i sterowania procesami fizycznymi, np. PLC, SCADA, robotami czy instalacjami przemysłowymi.
Czy cyberbezpieczeństwo należy uwzględniać w ocenie ryzyka BHP?
Jeżeli cyberincydent może prowadzić do niebezpiecznego zachowania maszyny lub procesu, taki scenariusz powinien zostać uwzględniony w analizie bezpieczeństwa odpowiedniej dla danego stanowiska i instalacji.
Czy każda firma podlega NIS2?
Nie. W Polsce nowelizacja KSC obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r. określa konkretne kategorie podmiotów kluczowych i ważnych. Zakres zastosowania trzeba sprawdzić dla konkretnej organizacji.
Czy sieć produkcyjna powinna być oddzielona od biurowej?
Segmentacja IT i OT jest jednym z podstawowych sposobów ograniczania możliwości rozprzestrzeniania się incydentów pomiędzy systemami.
Co jest najważniejsze podczas cyberataku na produkcję?
Bezpieczeństwo ludzi i doprowadzenie procesu do bezpiecznego stanu. Dopiero później należy koncentrować się na przywracaniu systemów.
Podsumowanie
Cyberbezpieczeństwo nie jest już wyłącznie problemem komputerów i danych.
W nowoczesnym zakładzie cyberatak może wpłynąć na:
- maszyny,
- roboty,
- PLC,
- SCADA,
- alarmy,
- wentylację,
- parametry procesu,
- systemy bezpieczeństwa.
Dlatego coraz ważniejsze jest połączenie:
cyberbezpieczeństwa + bezpieczeństwa procesowego + BHP.
Podstawowe działania to:
- identyfikacja krytycznych systemów OT,
- segmentacja sieci,
- kontrola dostępu,
- zabezpieczenie zdalnego serwisu,
- kopie zapasowe,
- bezpieczne zarządzanie zmianami,
- procedura na wypadek cyberataku,
- kontrolowany restart,
- współpraca IT, automatyki, produkcji i BHP.
Najważniejsze pytanie nie brzmi:
Czy ktoś może włamać się do naszego komputera?
W środowisku przemysłowym lepiej zapytać:
Co może wydarzyć się z maszyną lub procesem, jeżeli ktoś przejmie kontrolę nad systemem albo system nagle przestanie działać?
Jeżeli odpowiedzią jest możliwość urazu, pożaru, wycieku, wybuchu lub innego niebezpiecznego zdarzenia, cyberbezpieczeństwo staje się również częścią BHP.
Szkolenia BHP online – HSE Online
Nowoczesne środowisko pracy zmienia się razem z technologią. Automatyzacja, robotyzacja i systemy połączone z siecią tworzą nowe scenariusze zagrożeń.
Na platformie HSE Online znajdziesz profesjonalne szkolenia BHP online dla różnych grup zawodowych.
Szkolenia pomagają pracownikom rozpoznawać zagrożenia, stosować właściwe zabezpieczenia i rozwijać bezpieczne zachowania podczas codziennej pracy.
Sprawdź szkolenia BHP online na www.hse-online.pl
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
- Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw – obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 – NIS2.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn – zasadniczo stosowane od 14 stycznia 2027 r.
- ENISA – materiały dotyczące cyberbezpieczeństwa przemysłowych systemów sterowania.
Odpowiedzi