17. Dlaczego powinniśmy zarządzać BHP? Powody prawne.

W tym artykule opiszemy powody prawne, dlaczego powinniśmy prawidłowo zarządzać BHP w firmie. Każdy pracodawca powinien mieć podstawową świadomość, jakie są powody prawne, a często nie mają świadomości. Przykrym faktem jest to, że dopiero po fakcie, jakim jest wypadek przy pracy pracownika, zdarzenie czy inne nieszczęście, pracodawca, kierownik czy pracownik sięga po aspekty prawne związane z BHP. W prosty sposób opiszemy prawne uzasadnienie prawidłowego zarządzania BHP w firmach i organizacjach.

Klienci coraz częściej podpisują kontrakty międzynarodowe, a za tym również idą regulacje prawne dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa. W tym artykule nie skupimy się na regulacjach, które obowiązują w Polsce, ale przybliżymy regulacje międzynarodowe, opierając się o Międzynarodową Organizację Pracy, czyli ILO. Dodatkowo Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO) ustanowiła Konwencję C155 (Convention No. 155) i Zalecenie R164 (Recommendation No. 164), które mają zastosowanie do standardów BHP. Większość państw i regionów ustanowiła normy prawne, które spełniają lub przekraczają minimalne standardy określone w Konwencji C155 i Zaleceniach R164. Te normy prawne nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia, że miejsca pracy, czynności robocze oraz sprzęt i substancje chemiczne są, na tyle na ile jest to możliwe, bezpieczne i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Dodatkowo normy prawne nakładają na pracowników obowiązek dbania o zdrowie i bezpieczeństwo własne oraz innych osób. Nieprzestrzeganie tych norm prawnych może prowadzić do podjęcia czynności egzekucyjnych przez władze, organy lub do ścigania przez sądy karne danego państwa. Skuteczne oskarżenie skutkuje grzywną, ale może też skutkować pozbawieniem wolności. Natomiast urazy związane z pracą mogą skutkować wypłatą odszkodowania dla poszkodowanego. W niektórych państwach odbywa się to na drodze prawnej w sądach cywilnych, podczas gdy w innych państwach istnieją systemy odszkodowań pracowniczych przeznaczone do tego celu.

Prawne powody prawidłowego zarządzania bhp.

Przyczyny prawne zarządzania BHP odnoszą się do ram prawa międzynarodowego i krajowego, które regulują postępowanie przedsiębiorstw i organizacji. W większości krajów obowiązują przepisy, które określają standardy postępowania organizacji w zakresie zarządzania zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa. Nieosiągnięcie tych minimalnych standardów prawnych może prowadzić do podjęcia działań egzekucyjnych przez władze lub do wniesienia oskarżenia do sądu. Skuteczne oskarżenie może prowadzić do grzywny, a w wielu państwach do pozbawienia wolności osób, których to dotyczy.

MIĘDZYNARODOWE RAMY BHP.

Nie istnieją jednolite globalne przepisy regulujące kwestie BHP. Większość państw ma swoje własne przepisy, tworzone przez lata w celu rozwiązywania własnych problemów i obaw. Jednak państwa często, jako podstawę, przyjmują podobne podejście do ochrony zdrowia i bezpieczeństwa swoich obywateli. Szczegóły zapisów mogą się różnić, ale podstawowe zasady są takie same.

Kluczowym podmiotem w dziedzinie międzynarodowych norm prawnych w zakresie BHP jest Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO – International Labour Organization), która jest agendą Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Większość krajów jest członkami ILO. Dwa podstawowe produkty ILO to Konwencje (Conventions) i Zalecenia (Recommendations). Ustanawiają one międzynarodowe normy prawne.

Konwencje i Zalecenia mogą stanowić podstawę szczegółowego ustawodawstwa w każdym państwie członkowskim – w rezultacie zostają przyjęte podstawowe, minimalne normy BHP. Szczegółowe przepisy nadal będą się różnić, ponieważ każde państwo członkowskie wdraża normy w sposób właściwy dla danego państwa.

W 1981 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO) przyjęła Konwencję dotyczącą Bezpieczeństwa i Zdrowia w pracy (C155). Opisuje ona podstawową politykę w zakresie BHP zarówno na poziomie państwowym, jak i na poziomie poszczególnych organizacji.

Zalecenie dotyczące Bezpieczeństwa i Zdrowia w miejscu pracy z 1981 r. (R164) uzupełnia Konwencję C155 i zawiera bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące sposobu przestrzegania zasad zawartych w Konwencji C155. W szczególności określa obowiązki, które mogą być nałożone na pracodawców i pracowników w celu osiągnięcia podstawowego celu, jakim jest bezpieczne i zdrowe miejsce pracy.

Wiele państw należących do Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO) ratyfikowało Konwecję C155 i Zalecenie R164, a następnie wprowadziło ich wymagania do prawa państwowego lub regionalnego.

W Konwencji C155 i Zaleceniu R164 istnieje ogólne uznanie, że większość odpowiedzialności za zapewnienie dobrych standardów BHP spoczywa na pracodawcy – ponieważ to on zapewnia pracę, miejsce pracy, narzędzia, systemy i metody, które są stosowane. Uznają one również, że poszczególni pracownicy mają obowiązki. Chociaż sformułowania prawne różnią się w poszczególnych państwach, ale podstawową kwestią jest to, że pracodawcy i pracownicy muszą zachować należytą staranność, aby zapewnić BHP oraz brak zagrożeń dla życia i zdrowia.

Obowiązki pracodawców – międzynarodowe normy prawne.

Artykuł 16 Konwencji C155 określa pewne podstawowe obowiązki nałożone na pracodawców. Takie, jak:

1. Zapewnienie, że miejsca pracy, maszyny, urządzenia i procesy znajdujące się pod ich kontrolą są bezpieczne i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia.
2. Zapewnienie, że substancje i czynniki chemiczne, fizyczne i biologiczne znajdujące się pod ich kontrolą nie stanowią zagrożenia dla zdrowia.
3. Zapewnienie odpowiedniej odzieży ochronnej i sprzętu ochrony, aby zapobiec ryzyku wypadków lub niekorzystnego wpływu na zdrowie.

W prosty sposób je wypisaliśmy, ale również w Konwencji są bardzo ogólnie sformułowane. Natomiast w Zaleceniach R164 wyjaśniono, co mogą one oznaczać w praktyce. Określają pewne praktyczne obowiązki, które pozwalają zrealizować cel art. 16 Konwencji C155.

Artykuł 10 Zalecenia R164 nakłada na pracodawców następujące obowiązki:

• zapewnić miejsca pracy i sprzęt roboczy oraz stosować metody pracy, które są bezpieczne i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia,
• zapewnić odpowiednie instrukcje i szkolenia,
• zapewnić niezbędny nadzór,
• wprowadzić rozwiązania w zakresie BHP dostosowane do wielkości i charakteru przedsięwzięcia,
• zapewnić bezpłatnie wszelką niezbędną odzież i środki ochrony indywidualnej,
• zapewnić, że godziny pracy nie mają negatywnego wpływu na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników,
• podjąć środki w celu wyeliminowania granicy zmęczenia fizycznego i psychicznego pracowników,
• stale aktualizować wiedzę, aby spełnić powyższe punkty.

Z powyższych powodów odpowiedzialność za prawidłowy stan BHP spoczywa bezpośrednio na pracodawcy. Uznaje się również, że poszczególni pracownicy mają kluczowe role w utrzymaniu bezpiecznych miejsc pracy, dlatego pracownikom również powierza się obowiązki związane z BHP.

Obowiązki i prawa pracowników – międzynarodowe normy prawne.

Artykuł 19 Konwencji C155 mówi, że wszyscy pracownicy i ich przedstawiciele muszą współpracować z pracodawcą, aby ten mógł wypełnić swoje obowiązki w zakresie BHP.

W Zaleceniach R164 znajdziemy więcej szczegółów dotyczących tego obowiązku.

Zalecenia R164 mówią, że pracownicy powinni:

• w rozsądny sposób dbać o bezpieczeństwo swoje i innych osób, na które może mieć wpływ to, co się wykonuje i to, czego się nie wykonuje,
• przestrzegać instrukcji i procedur BHP,
• właściwie wykorzystywać wszystkie urządzenia zabezpieczające i nie manipulować nimi,
• zgłaszać wszelkie sytuacje, które ich zdaniem mogą stanowić zagrożenia, a których sami nie są w stanie naprawić,
• zgłaszać wszelkie wypadki i/lub zdarzenia lub złe samopoczucie związane z pracą.

Konwencje i zalecenia nie tylko nakładają obowiązki na pracowników, ale także dają tym pracownikom prawa.

Oprócz podstawowego prawa do bezpiecznego miejsca pracy, art. 19 Konwencji C155 daje pracownikom następujące prawa:

• prawo do uzyskania odpowiedniej informacji o działaniach podjętych przez pracodawcę w celu zapewnienia BHP,
• prawo do niezbędnych szkoleń w zakresie BHP,
• prawo do konsultacji z pracodawcą we wszystkich sprawach dotyczących BHP, związanych z wykonywaną przez niego pracą,
• prawo do opuszczenia miejsca pracy, o którym pracownik ma podstawy sądzić, że stanowi bezpośrednie i poważne zagrożenia dla jego życia i/lub zdrowia, i nie może być zmuszony do powrotu na stanowisko pracy, dopóki nie będzie ono bezpieczne.

Rola organów egzekwowania prawa.

Na świecie nie ma zharmonizowanego standardu egzekwowania prawa w zakresie BHP, dlatego systemy prawne i wykonawcze różnią się w poszczególnych państwach. Istnieją jednak pewne ogólne zasady, które zwykle mają zastosowanie:

• każde państwo lub region posiada jeden (lub więcej) organ wykonawczy (lub agencje) odpowiedzialny za egzekwowanie prawa w zakresie BHP. Taki organ jest w rzeczywistości „policją ds. zdrowia i BHP”. W niektórych okolicznościach organ ten może być faktycznie policją państwową lub regionalną lub korzystać z pomocy agencji. Organy te często udzielają porad, badają wypadki i/lub zdarzenia w miejscu pracy, podejmują formalne działania wykonawcze w celu zmuszenia pracodawców do przestrzegania prawa oraz wszczynają postępowanie karne przeciwko osobom i/lub organizacjom, które ich zdaniem popełniły wykroczenia,
• w wielu państwach istnieją oddzielne organy przeciwpożarowe, których zadaniem jest egzekwowanie przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego i/lub doradzenie pracodawcom,
• w niektórych państwach firmy ubezpieczeniowe odgrywają główną role w egzekwowaniu BHP poprzez regularne przeprowadzanie inspekcji i/lub audytów. Mogą one przyczynić się do poprawy standardów, ponieważ firma ubezpieczeniowa może zażądać zwiększenia składek ubezpieczeniowych lub odmówić udzielania ochrony ubezpieczeniowej w ogóle, jeżeli standardy BHP nie zostaną poprawione.

Konsekwencje nieprzestrzegania przepisów bhp.

Nieprzestrzeganie przepisów BHP jest zazwyczaj przestępstwem – niezależnie od miejsca na świecie.

Niespełnienie norm prawnych może prowadzić do:

• formalnego działania wykonawczego – organ państwowy może zmusić pracodawcę do wprowadzenia usprawnień i poprawy warunków BHP w miejscu pracy w określonym czasie lub do całkowitego zaprzestania wykonywania czynności wysokiego ryzyka do czasu wprowadzenia usprawnień i poprawy warunków BHP. Niezastosowanie się do formalnego działania wykonawczego jest zazwyczaj uważane za przestępstwo samo w sobie,
• ściganie firm i/lub organizacji przez sądy karne – skuteczne ściganie może zakończyć się karą w postaci grzywny,
• ściganie osób fizycznych, takich jak prezesi, dyrektorzy, kierownicy i pracownicy – skuteczne ściganie może skutkować karą w postaci grzywny i/lub pozbawienia wolności.

Oprócz konsekwencji karnych istnieje również kwestia odszkodowania dla pracowników i innych osób poszkodowanych w wyniku wypadku w miejscu pracy. W zależności od państwa/regionu pracownik może:

• podjąć działania prawne przeciwko pracodawcy w ramach cywilnego systemu prawnego i konieczność udowodnienia przez pracodawcę, że dopuścił się do zaniedbań i dlatego był winny wypadkowi i/lub zdarzeniu,
• dochodzić odszkodowań z państwowych i/lub regionalnych systemów odszkodowań, bez wymogu udowodnienia zaniedbania i/lub winy poprzez wykorzystanie systemu prawnego.

Inne normy międzynarodowe.

Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) jest największym na świecie twórcą standardów zarządzania. ISO opracowała normy ISO 9001 (norma zarządzania jakością) oraz ISO 14001 (norma zarządzania środowiskiem). Chociaż nie są to normy prawne, zostały przyjęte przez wiele firm na całym świecie, ponieważ pokazują dobrą praktykę zarządzania. Wynikiem tego jest wspólne podejście do zarządzania jakością i sprawami środowiskowymi.

Istnieje międzynarodowo uznana norma dotycząca zarządzania BHP. Norma ISO 45001 System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy jest zgodna z innymi normami dotyczącymi systemów zarządzania, takimi jak: ISO 9001 i ISO 14001.

Na przykład na poziomie technicznym ISO jest odpowiedzialne za opracowanie norm dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa, które powinny spełniać maszyny (np. ISO 12100 – Bezpieczeństwo maszyn). Zgodność z tymi uznanymi międzynarodowymi normami ISO świadczy o bezpieczeństwie, ustawodawstwo państwowe często się do nich odwołuje.

Więcej ciekawych artykułów znajdziesz klikając TUTAJ.

W razie jakichkolwiek pytań zapraszamy do kontaktu – e-mail biuro@hse-online.pl.