Rusztowania mobilne i wieże jezdne – bezpieczny montaż i użytkowanie w praktyce.

Rusztowania mobilne i wieże jezdne ułatwiają wykonywanie krótkotrwałych prac na wysokości. Są wygodne, można je przemieszczać i szybko ustawić w kolejnym miejscu.

Problem pojawia się wtedy, gdy wygoda zaczyna być ważniejsza niż BHP.

Niezablokowane koła, nierówne podłoże, brak balustrad, nieprawidłowy montaż albo przesuwanie rusztowania z pracownikiem na podeście mogą doprowadzić do przewrócenia konstrukcji i poważnego wypadku.

Dlatego najważniejsza zasada jest prosta:

Rusztowanie mobilne można użytkować tylko wtedy, gdy jest prawidłowo zmontowane, stabilne, zabezpieczone przed przemieszczeniem i używane zgodnie z instrukcją producenta.

Co to jest rusztowanie mobilne?

Rusztowanie mobilne, nazywane również rusztowaniem przejezdnym lub wieżą jezdną, to konstrukcja robocza wyposażona w koła umożliwiające jej przemieszczanie.

Takie rozwiązania często stosuje się podczas:

• prac instalacyjnych,
• prac elektrycznych,
• malowania,
• konserwacji,
• prac magazynowych,
• montażu instalacji,
• prac serwisowych,
• robót budowlanych i wykończeniowych.

W przypadku prefabrykowanych ruchomych rusztowań roboczych ważnym punktem odniesienia jest norma PN-EN 1004-1:2021-04, dotycząca m.in. materiałów, wymiarów, obciążeń oraz wymagań bezpieczeństwa.

Najważniejsze zasady BHP przy rusztowaniach mobilnych

1. Montuj zgodnie z instrukcją producenta

Rusztowania nie należy składać „na pamięć”.

Montaż, użytkowanie i demontaż powinny odbywać się zgodnie z dokumentacją producenta albo projektem indywidualnym. Przy robotach budowlanych osoby wykonujące montaż i demontaż rusztowań powinny posiadać wymagane uprawnienia.

Nie wolno:

• usuwać elementów konstrukcyjnych,
• rezygnować ze stabilizatorów,
• stosować przypadkowych części,
• samodzielnie przerabiać konstrukcji,
• zastępować elementów producenta prowizorycznymi rozwiązaniami.

Jeżeli instrukcja przewiduje podpory lub stabilizatory – trzeba je zastosować.

2. Ustaw rusztowanie na stabilnym podłożu

Rusztowanie nie może stać na przypadkowym, miękkim lub nierównym podłożu.

Przed rozpoczęciem pracy trzeba sprawdzić:

• stan nawierzchni,
• wypoziomowanie konstrukcji,
• stabilność,
• stan kół,
• hamulce,
• stabilizatory,
• kompletność elementów.

Przepisy dotyczące robót budowlanych wskazują, że droga przemieszczania rusztowań przejezdnych powinna być wyrównana, utwardzona i odwodniona, a jej spadek nie może przekraczać 1%.

3. Zablokuj koła przed rozpoczęciem pracy

To jedna z najprostszych i jednocześnie najważniejszych zasad BHP.

Rusztowanie przejezdne powinno być zabezpieczone przed przypadkowym przemieszczeniem co najmniej w dwóch miejscach.

Przed wejściem na pomost sprawdź:

• czy hamulce kół są włączone,
• czy konstrukcja się nie przesuwa,
• czy stabilizatory są prawidłowo ustawione,
• czy wszystkie elementy zostały zamontowane zgodnie z instrukcją.

Nigdy nie zakładaj, że „rusztowanie jest ciężkie, więc samo nie pojedzie”.

Czy można przesuwać rusztowanie, gdy ktoś na nim stoi?

Nie.

Przepisy wprost zabraniają przemieszczania rusztowania przejezdnego, jeżeli znajdują się na nim ludzie.

Prawidłowa kolejność jest prosta:

1. Pracownik schodzi z rusztowania.
2. Usuwa się lub zabezpiecza luźne narzędzia i materiały.
3. Odblokowuje się rusztowanie zgodnie z instrukcją.
4. Konstrukcja jest przemieszczana po przygotowanej powierzchni.
5. Rusztowanie zostaje ponownie ustawione i zabezpieczone.
6. Dopiero wtedy można ponownie wejść na pomost.

Przesuwanie wieży z człowiekiem na górze może zakończyć się utratą równowagi albo przewróceniem całej konstrukcji.

Odbiór rusztowania przed użytkowaniem

Przy robotach budowlanych użytkowanie rusztowania jest dopuszczalne po dokonaniu jego odbioru przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę.

Odbiór potwierdza się wpisem do dziennika budowy albo protokołem odbioru technicznego. Dokument powinien zawierać m.in. informacje dotyczące użytkownika, przeznaczenia, wykonawcy montażu, dopuszczalnych obciążeń oraz terminów kolejnych przeglądów.

Nie powinno się więc dopuszczać rusztowania do pracy tylko dlatego, że „wygląda stabilnie”.

Sprawdź pomost i balustrady

Przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić, czy pomost:

• jest kompletny,
• został prawidłowo zamocowany,
• ma odpowiednią powierzchnię,
• nie jest śliski,
• nie jest uszkodzony,
• posiada wymagane zabezpieczenia przed upadkiem.

Na rusztowaniu nie wolno również składować więcej materiałów, niż przewiduje producent.

Dopuszczalne obciążenie obejmuje nie tylko pracownika, ale również:

• narzędzia,
• materiały,
• urządzenia,
• inne przedmioty znajdujące się na pomoście.

Nie wspinaj się po konstrukcji rusztowania

Na pomost należy wchodzić wyłącznie w sposób przewidziany przez producenta.

Nie należy:

• wspinać się po zewnętrznych ramach,
• stawać na poręczach,
• używać skrzynek lub drabin ustawionych na pomoście w celu zwiększenia wysokości,
• przechodzić pomiędzy rusztowaniem a inną konstrukcją w sposób nieprzewidziany przez producenta.

Jeżeli rusztowanie jest za niskie, trzeba zastosować konstrukcję o odpowiedniej wysokości, a nie tworzyć prowizoryczne podwyższenie.

Wiatr, deszcz i zła pogoda – kiedy przerwać pracę?

Warunki atmosferyczne mają ogromny wpływ na bezpieczeństwo wież jezdnych.

Przy robotach budowlanych montaż, eksploatacja i demontaż rusztowań są zabronione m.in. podczas:

• gęstej mgły,
• opadów deszczu lub śniegu,
• gołoledzi,
• burzy,
• wiatru przekraczającego 10 m/s.

Dodatkowo zawsze należy stosować się do instrukcji producenta, która może przewidywać bardziej szczegółowe wymagania.

Jeżeli pogoda się pogarsza – BHP jest ważniejsze niż dokończenie pracy kilka minut szybciej.

Jak często sprawdzać rusztowanie?

Rusztowanie nie powinno być sprawdzane wyłącznie po montażu.

Przepisy dotyczące robót budowlanych wymagają kontroli m.in.:

• po silnym wietrze,
• po opadach atmosferycznych,
• po przerwie w pracy trwającej dłużej niż 10 dni,
• po zdarzeniu mogącym wpłynąć na bezpieczeństwo konstrukcji,
• okresowo – nie rzadziej niż raz w miesiącu.

Zakres sprawdzenia powinien być zgodny również z instrukcją producenta.

Szybka checklista BHP przed wejściem na wieżę jezdną

Przed rozpoczęciem pracy sprawdź:

• Czy rusztowanie jest kompletne?
• Czy zostało zmontowane zgodnie z instrukcją?
• Czy podłoże jest stabilne i równe?
• Czy konstrukcja jest wypoziomowana?
• Czy koła są zablokowane?
• Czy stabilizatory są prawidłowo rozłożone?
• Czy pomost jest kompletny?
• Czy balustrady są zamontowane?
• Czy dojście na pomost jest bezpieczne?
• Czy nie przekroczono dopuszczalnego obciążenia?
• Czy pogoda pozwala na bezpieczną pracę?
• Czy rusztowanie nie jest uszkodzone?

Jeżeli odpowiedź na któreś z tych pytań brzmi „nie” – nie rozpoczynaj pracy do czasu usunięcia problemu.

Najczęstsze błędy przy użytkowaniu rusztowań mobilnych

Najczęściej spotykane problemy to:

• niezablokowane koła,
• brak stabilizatorów,
• ustawienie na nierównym podłożu,
• brak elementów balustrady,
• przeciążenie pomostu,
• samowolne modyfikacje konstrukcji,
• przesuwanie rusztowania z pracownikiem na pomoście,
• wchodzenie po zewnętrznej części konstrukcji,
• praca podczas silnego wiatru,
• brak kontroli przed rozpoczęciem użytkowania.

Wiele poważnych wypadków nie wynika ze skomplikowanej awarii technicznej. Często przyczyną jest pominięcie jednej podstawowej zasady bezpieczeństwa.

FAQ – rusztowania mobilne i BHP

Czy można przesuwać wieżę jezdną z pracownikiem na pomoście?

Nie. Przemieszczanie rusztowania przejezdnego, gdy znajdują się na nim ludzie, jest zabronione.

Czy koła rusztowania muszą być zablokowane?

Tak. Konstrukcja podczas pracy musi być zabezpieczona przed przypadkowym przemieszczeniem.

Czy można ustawić drabinę na pomoście rusztowania?

Nie powinno się tworzyć w ten sposób prowizorycznego podwyższenia. Należy zastosować rusztowanie odpowiednie do wymaganej wysokości i korzystać z niego zgodnie z instrukcją producenta.

Czy rusztowanie trzeba sprawdzać po silnym wietrze?

Tak. Po silnym wietrze i innych zdarzeniach mogących wpływać na stabilność konstrukcji rusztowanie powinno zostać ponownie sprawdzone przed rozpoczęciem pracy.

Podsumowanie – bezpieczne rusztowanie zaczyna się przed wejściem na pomost

Rusztowania mobilne i wieże jezdne mogą być bardzo bezpiecznym sposobem wykonywania pracy na wysokości, pod warunkiem że są właściwie zmontowane i użytkowane.

Najważniejsze zasady BHP to:

• montaż zgodnie z instrukcją,
• stabilne i równe podłoże,
• zabezpieczenie kół,
• kompletne pomosty i balustrady,
• przestrzeganie dopuszczalnego obciążenia,
• bezpieczny dostęp,
• zakaz przemieszczania rusztowania z ludźmi na pomoście,
• kontrola stanu technicznego,
• przerwanie pracy przy niebezpiecznych warunkach pogodowych.

Nie warto skracać procedur tylko dlatego, że praca ma potrwać kilka minut.

W pracy na wysokości jeden niewłaściwy ruch może mieć bardzo poważne konsekwencje.

Szkolenia BHP online – HSE Online

Bezpieczna praca na rusztowaniach wymaga nie tylko właściwego sprzętu, ale również odpowiedniej wiedzy pracowników.

Na www.hse-online.pl znajdziesz profesjonalne szkolenia BHP online, w tym szkolenia wstępne i okresowe dla różnych grup pracowników.

Szkolenia pomagają pracownikom poznać podstawowe zasady bezpieczeństwa, zagrożenia występujące podczas pracy oraz sposoby ograniczania ryzyka.

Sprawdź szkolenia BHP online na www.hse-online.pl

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych.
• Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
• PN-EN 1004-1:2021-04 – Ruchome rusztowania robocze wykonane z elementów prefabrykowanych – Część 1: Materiały, wymiary, obciążenia projektowe, wymagania bezpieczeństwa i ogólne zasady projektowania.